KLEUREN
Russische dwerghamsters komen in verschillende kleuren en tekeningen voor. De wildkleur is de natuurlijke kleur, maar door mutaties en gerichte fok zijn er in de loop van de tijd meer varianten ontstaan. Een deel komt uit Russische lijnen. Andere varianten zijn via kruisingen met de Campbelli dwerghamster in foklijnen terechtgekomen.
Op deze pagina laat ik de bekendste Russische dwerghamster kleuren zien. Ik leg ook uit welke namen eigenlijk een tekening of kleurfactor beschrijven. Daarbij kijk ik niet alleen naar hoe mooi een kleur is, maar ook naar herkomst, erfelijkheid en gezondheid.
Belangrijk om te weten: aan een kleur alleen kun je niet zien of een hamster soortzuiver of gezond is. Een kleurcode is een hulpmiddel, geen DNA-test. Een betrouwbare afstamming en goede fokregistratie blijven belangrijk.
Kleur, tekening, factor of wintervacht?
In de praktijk noemen we bijna alles een kleur. Genetisch is dat niet altijd juist. Pearl en Merle zijn bijvoorbeeld tekeningen. Umbrous is een factor die een bestaande kleur donkerder maakt. Ook wintervacht is geen aparte kleur.
| Begrip | Wat betekent het? | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Basiskleur | De kleur van het pigment in de vacht. | Wildkleur of blauw-wildkleur |
| Combinatiekleur | Een kleur die ontstaat door meerdere kleurgenen te combineren. | Camel of Russisch blauw |
| Tekening | Een patroon van gekleurde en witte delen over de basiskleur. | Pearl, Merle of gevlekt |
| Kleurfactor | Een factor die een bestaande kleur verandert. | Umbrous maakt de kleur donkerder |
| Wintervacht | Een tijdelijke, lichtere vacht door de kortere dagen. | Een wildkleur die in de winter gedeeltelijk wit wordt |
De kleur op een foto kan verschillen
Een vachtkleur kan op een foto anders lijken door licht, camera-instellingen en het beeldscherm. Ook leeftijd, verharing en wintervacht hebben invloed. De afbeeldingen op deze pagina helpen bij het vergelijken, maar ze vervangen het bekijken van het dier en de afstamming niet.
Wintervacht verandert de kleur
De Russische dwerghamster kan in de winter een lichtere vacht krijgen. In de natuur helpt dit bij de camouflage in sneeuw. De lengte van de dag is de belangrijkste prikkel. Bij korte dagen kan de vacht gedeeltelijk of bijna helemaal wit worden.
In huis gebeurt dit niet bij ieder dier even sterk. Sommige hamsters worden duidelijk lichter, terwijl andere nauwelijks veranderen. De oorspronkelijke kleur en tekening blijven genetisch hetzelfde. Alleen het uiterlijk van de vacht verandert tijdelijk.
Wat zegt een kleurcode?
Bij veel kleuren staat een genetische fokkerscode. Zo betekent d/d blauw-wildkleur en Ma/ma Mandarijn. Ik gebruik een schuine streep om de twee allelen duidelijk van elkaar te scheiden. De oudere schrijfwijze Mama wordt dan Ma/ma.
De code bij een kleur noemt meestal alleen de allelen die voor die zichtbare kleur nodig zijn. Het is dus niet het volledige genotype van de hamster. Op de pagina dwerghamster kleurcodes leg ik alle codes uitgebreider uit.
Kleuren uit Russische lijnen
De volgende kleuren worden binnen de fokkerspraktijk gezien als kleuren uit Russische lijnen. Ook bij deze kleuren blijft een betrouwbare afstamming nodig. Alleen de kleur bewijst niet dat er nooit een Campbelli dwerghamster in de lijn heeft gezeten.
Wildkleur (A–)
Wildkleur is de natuurlijke kleur van de Russische dwerghamster. De rug is grijsbruin met donkere ticking en een duidelijke donkere aalstreep. De buik is wit en langs de zijkant zijn de bekende drie bogen zichtbaar.
Blauw-wildkleur (d/d)
Blauw-wildkleur lijkt in tekening op wildkleur, maar het donkere pigment is verdund. Daardoor is de dekkleur zacht blauwgrijs en is ook de aalstreep blauwgrijs. De kleur vererft recessief: een hamster heeft twee d-allelen nodig om blauw-wildkleur te zijn.
Mandarijn (Ma/ma)
Een jonge Mandarijn is warm oranje. Tijdens het opgroeien ontstaat vaak meer bruine ticking, waardoor de kleur duidelijk kan veranderen. Mandarijn vererft dominant en wordt binnen fokregistraties als een eigen mutatie behandeld.
De dubbele combinatie Ma/Ma wordt in fokkersregistraties als niet levensvatbaar beschouwd. Daarom vraagt fokken met Mandarijn om kennis van de genetica en de ouderdieren.
Camel (d/d Ma/ma)
Camel is de combinatie van Mandarijn en blauw-wildkleur. De blauwe verdunning maakt de warme Mandarijnkleur lichter en zachter. Ook Camel kan tijdens het opgroeien nog van tint veranderen.
Kleuren met Campbelli- of hybride afstamming
De kleurvarianten in dit deel worden binnen de fokkerspraktijk gekoppeld aan Campbelli- of hybride lijnen. Sommige kleurgenen zijn door kruisingen tussen Russische en Campbelli dwerghamsters in gehouden lijnen terechtgekomen. Een zichtbare kleur kan daarom iets over de afstamming vertellen, maar niet hoeveel Campbelli-DNA aanwezig is of wanneer de kruising heeft plaatsgevonden.
Hybride afstamming verdwijnt niet na een vast aantal generaties. De oude regel dat een lijn na vijf generaties weer zuiver zou zijn, gebruik ik daarom niet meer. Voor soortzuiverheid kijk ik naar een betrouwbare en controleerbare afstamming.
Geel-wildkleur roodoog (p/p)
Geel-wildkleur roodoog heeft een lichte geelbruine vacht en rode ogen. De recessieve pink-eyed-dilutionmutatie maakt het donkere pigment lichter. Deze p-mutatie is wetenschappelijk beschreven bij de Campbelli dwerghamster.
Blue Fawn (d/d p/p)
Blue Fawn combineert blauw-wildkleur met pink-eyed dilution. De vacht is daardoor lichter en koeler van tint dan bij geel-wildkleur roodoog. Door het p-allel wijst deze kleur op hybride afstamming.
Mandarijn roodoog (p/p Ma/ma)
Mandarijn roodoog combineert de Mandarijnkleur met pink-eyed dilution. Het Ma-allel komt uit een Russische lijn, maar het p-allel wordt met de Campbelli dwerghamster verbonden. Daarom is deze combinatie hybride.
Camel roodoog (d/d p/p Ma/ma)
Camel roodoog combineert Camel met pink-eyed dilution. De vacht is licht en warm van kleur en de ogen zijn rood. Door de aanwezigheid van p/p is ook dit een hybride kleurvariant.
Vies bruin of Moscow (m/m)
Vies bruin is een grijsbruine kleur die ook Brown, Rust of Moscow wordt genoemd. Bij jonge dieren worden in deze foklijnen vaak rode oogpunten gezien. Later worden de ogen zo donkerrood dat ze bijna zwart lijken.
Extra aandacht voor gezondheid: in mijn eigen ervaring en in oudere fokregistraties komt draaikop vaker voor in sommige Moscow-gerelateerde lijnen. Dat is een lijnverband en geen bewijs dat het m-allel op zichzelf de oorzaak is.
Beige (d/d m/m)
Beige combineert blauw-wildkleur met Moscow. De vacht heeft een zachte, lichte zandbruine kleur en de ogen kunnen zeer donkerrood lijken. Beige blond bevat daarnaast pink-eyed dilution en heeft de code d/d p/p m/m.
Omdat Beige een Moscow-gerelateerde kleur is, blijft extra aandacht voor draaikop en andere problemen in de lijn belangrijk.
Zwart (a/a)
Een zwarte dwerghamster heeft een diepdonkere vacht met vaak een wit vlekje onder de kin en op de buik. Ook de pootjes en oorranden kunnen lichter zijn. Binnen de fokkerspraktijk wordt zwart bij een Russische dwerghamster met hybride afstamming verbonden.
Russisch blauw (a/a d/d)
Russisch blauw combineert zwart met blauw-wildkleur. Door de blauwe verdunning wordt zwart een diepe, koele blauwtint. Een wit kin- of buikvlekje komt regelmatig voor. Ondanks de naam is dit een kleurnaam en geen bewijs dat een dier soortzuiver Russisch is.
Dove (a/a p/p)
Dove combineert zwart met pink-eyed dilution. De vacht wordt daardoor zachter bruin en de ogen zijn rood. Een wit kin- en buikvlekje kan zichtbaar zijn.
Chocola (a/a m/m)
Chocola combineert zwart met Moscow. De vacht is donkerbruin en de ogen zijn meestal zeer donkerrood, waardoor ze bijna zwart lijken. Omdat het m/m bevat, hoort ook Chocola bij de Moscow-gerelateerde lijnen waarbij extra aandacht voor de gezondheid nodig is.
Lilac roodoog (a/a d/d p/p)
Lilac roodoog combineert zwart, blauw-wildkleur en pink-eyed dilution. De vacht is licht grijs-lilac en de ogen zijn rood. Lilac donkeroog bevat in de fokkersnotatie Moscow in plaats van pink-eyed dilution en heeft de code a/a d/d m/m.
Wit donkerroodoog (d/d m/m Pe/pe)
Deze variant combineert Beige met de Pearl-tekening. De vacht is bijna of helemaal wit en de ogen zijn donkerrood. Omdat m/m aanwezig is, hoort ook deze variant bij de Moscow-gerelateerde lijnen.
Champagne (a/a d/d p/p m/m)
Champagne is een combinatie van zwart, blauw-wildkleur, pink-eyed dilution en Moscow. De vacht is licht warmbruin en de ogen zijn rood. Door de Moscow-achtergrond blijft extra aandacht voor draaikop en de gezondheid van de lijn belangrijk.
Lees meer over de Champagne dwerghamster
Tekeningen en bijzondere kleurfactoren
Pearl (Pe/pe)
Pearl is een dominante tekening en geen basiskleur. De vacht wordt grotendeels wit, terwijl de aalstreep en ticking iets van de onderliggende kleur kunnen laten zien. Pearl kan daarom met verschillende kleuren worden gecombineerd.
De dubbele combinatie Pe/Pe wordt in fokregistraties als niet levensvatbaar beschouwd. Een hamster zonder Pe-allel, dus pe/pe, draagt Pearl niet verborgen.
Merle of Marbled (Me/me)
Merle is een dominante tekening. Vaak is rond de schouders of hals meer wit zichtbaar en kan er een wit vlekje op het voorhoofd staan. De hoeveelheid wit verschilt sterk. Daardoor kunnen een lichte Merle en Pearl moeilijk uit elkaar te houden zijn.
Over de precieze genetische achtergrond en het risico van Me/Me is weinig betrouwbaar wetenschappelijk onderzoek beschikbaar. Goede registratie van Merle- en Pearl-lijnen blijft daarom belangrijk.
Gevlekt (Mi/mi)
Gevlekt is een Campbelli-tekening die in hybride lijnen kan voorkomen. Met één Mi-allel ontstaan witte delen met donkere vlekken. De verdeling en hoeveelheid kleur kunnen per dier verschillen.
Gezondheidswaarschuwing: Mi/Mi geeft ernstige afwijkingen aan de ogen, tanden, botten en groei. Wetenschappelijk onderzoek bij Campbelli dwerghamsters beschrijft dat de meeste homozygote dieren binnen enkele weken sterven. De enkele overlevende dieren waren onvruchtbaar.
Piebald
Piebald is een recessieve vlektekening uit Campbelli- of hybride foklijnen. De hoeveelheid wit en de donkere stippen kunnen sterk verschillen. De letters die fokkers voor Piebald gebruiken, zijn niet overal hetzelfde.
Umbrous
Umbrous is geen basiskleur, maar een verdonkeringsfactor. De factor maakt de kleur die een hamster al heeft donkerder. Een wildkleur Umbrous lijkt dus op wildkleur, maar heeft meer donker pigment.
De naam wordt al lang door fokkers gebruikt, maar de precieze genetische achtergrond is niet goed wetenschappelijk vastgelegd.
Imperial
Imperial is geen basiskleur. De naam wordt gebruikt voor een tekening of factor waarbij de buik opvallend helderwit is. De historische fokkerscode en de precieze genetische achtergrond zijn niet goed wetenschappelijk bevestigd.
Brindle
Brindle is een naam voor een zeldzaam, onregelmatig patroon met gele en blauwgrijze delen. Binnen de fokkerspraktijk is geen vaste, voorspelbare overerving aangetoond. Het kan daarom niet als een gewone kleurslag worden teruggefokt.
Wat betekent ‘erkende kleur’?
Een erkende kleur is een kleur waarvoor een keuringsvereniging een officiële beschrijving heeft gemaakt. In zo’n standaard staat bijvoorbeeld welke tint, aftekening en oogkleur bij de kleur horen.
Erkend betekent niet automatisch natuurlijk, soortzuiver of gezonder. Niet erkend betekent ook niet automatisch ongezond. Erkenning is vooral belangrijk bij tentoonstellingen. De lijst met erkende kleuren kan per organisatie en per versie van de standaard veranderen. Kijk daarom altijd in de actuele standaard van de vereniging.
Gezondheid is belangrijker dan kleur
Een bepaalde kleur betekent niet dat iedere hamster met die kleur ziek wordt. Wel kunnen problemen vaker voorkomen in bepaalde foklijnen. Bij Moscow-gerelateerde kleuren let ik extra op draaikop en andere neurologische klachten. Bij Mi/mi is de dubbele aanleg Mi/Mi een ernstig gezondheidsrisico. Bij Mandarijn en Pearl gaat het volgens fokregistraties om een niet-levensvatbare dubbele dominante aanleg.
Daarom kijk ik nooit alleen naar het uiterlijk. Gezondheid, gedrag, bouw, leeftijd, verwantschap en betrouwbare informatie over de voorouders wegen voor mij zwaarder dan een bijzondere kleur.
Veelgestelde vragen over Russische dwerghamster kleuren
Soms kun je een goede inschatting maken, maar niet altijd. Licht, wintervacht, leeftijd en de kwaliteit van de foto kunnen kleuren anders laten lijken. Bij twijfel zijn foto’s bij daglicht en informatie over de ouders belangrijk.
Ja. Tijdens het opgroeien en verharen kan de tint veranderen. Door korte dagen kan ook een lichtere wintervacht ontstaan. De erfelijke basiskleur verandert daardoor niet.
Bij Pearl wordt de vacht over een groot deel lichter en blijven meestal ticking en een aalstreep zichtbaar. Bij Merle zie je vaak een lichtere zone rond de schouders of hals en soms een witte voorhoofdvlek. Lichte Merles kunnen sterk op Pearl lijken. Zonder betrouwbare afstamming is het verschil niet altijd met zekerheid te bepalen.
Bij een Russische dwerghamster van het type dat op deze pagina wordt besproken, wijst een zichtbare p/p-kleur op een mutatie uit Campbelli- of hybride lijnen. Zeer donkerrode ogen kunnen ook bij Moscow-gerelateerde kleuren voorkomen. Aan de oogkleur alleen kun je niet bepalen hoeveel hybride afstamming aanwezig is.
Niet automatisch. Erkend zegt dat er een keuringsstandaard bestaat. Het is geen gezondheidskeurmerk. De gezondheid hangt onder andere af van de foklijn, verwantschap, selectie en verzorging.
Nee. Sommige zichtbare kleurgenen wijzen wel op Campbelli- of hybride lijnen, maar een wildkleur, blauw-wildkleur of Mandarijn bewijst niet dat alle voorouders soortzuiver waren. Daarvoor heb je een betrouwbare stamboom en fokregistratie nodig.
Mijn advies bij het kiezen van een kleur
Het is heel begrijpelijk dat je een bepaalde kleur extra mooi vindt. Toch zou ik een hamster nooit alleen op kleur kiezen. Kijk vooral naar de gezondheid, het gedrag en de omstandigheden waarin het dier is gefokt en opgegroeid.
Wil je met Russische dwerghamsters fokken, dan is alleen een kleurcode niet genoeg. Verdiep je eerst in erfelijkheid, lethale combinaties, hybride afstamming en de gezondheid van de hele lijn. Bij onduidelijke afstamming of terugkerende problemen vind ik niet fokken de verstandigste keuze.
Verder lezen
- Dwerghamster genetica eenvoudig uitgelegd
- Kleurcodes van de Russische dwerghamster
- Verschillen met de Campbelli dwerghamster
- Het signalement van de Russische dwerghamster
- Draaikop bij de dwerghamster
Bronnen
Voor dit overzicht heb ik wetenschappelijke informatie gecombineerd met mijn eigen praktijkervaring, bestaande kleurpagina’s en fokregistraties. Veel kleurnamen en codes zijn binnen de internationale fokkerspraktijk ontstaan. Niet voor iedere kleur is het precieze DNA-verschil wetenschappelijk vastgesteld. Daarom maak ik op deze pagina duidelijk verschil tussen onderzochte feiten, fokkersnotatie en praktijkwaarnemingen.
In wetenschappelijke publicaties worden meestal de namen Phodopus sungorus en Phodopus campbelli gebruikt. De Mammal Diversity Database gebruikt tegenwoordig Cricetiscus sungorus en Cricetiscus campbelli. Het gaat om dezelfde twee diersoorten.
- Duncan, M.J. & Goldman, B.D. (1984). Hormonal regulation of the annual pelage color cycle in the Djungarian hamster. Gebruikt voor de uitleg over wintervacht en daglengte.
- Robinson, R. (1996). Albino and Pink-Eyed Dilution Mutants in the Russian Dwarf Hamster Phodopus campbelli. Gebruikt voor de recessieve overerving van pink-eyed dilution bij de Campbelli dwerghamster.
- Wada, A. & Tsudzuki, M. (1998). Microphthalmia: a Morphogenetic Lethal Mutation of the Campbelli Hamster. Gebruikt voor de overerving en gezondheidsgevolgen van Mi.
- Brekke, T.D. & Good, J.M. (2014). Parent-of-Origin Growth Effects and the Evolution of Hybrid Inviability in Dwarf Hamsters. Gebruikt voor de risico’s van kruisingen tussen Russische en Campbelli dwerghamsters.
- Bikchurina, T.I. et al. (2018). Chromosome Synapsis and Recombination in Interspecies Hybrids of Dwarf Hamsters. Gebruikt voor de informatie over verminderde vruchtbaarheid en chromosoomproblemen bij hybriden.
- Mammal Diversity Database – Cricetiscus sungorus. Gebruikt voor de actuele wetenschappelijke naam van de Russische dwerghamster.